وضعيت پسته در ايران:

 

1- سطح زيركشت:

 ايران در سال 1381، 380 هزار هكتار برآورد گرديده است كه از اين مقدار 114 هزار هكتار نهال و 266 هزار هكتار باغات پسته بارور است. نمودار چهار تغييرات سطح زيركشت نهال و بارور باغات پسته ايران را از  سال 1373 تا 1381 نشان مي دهد. بطور متوسط از سال 1373 تاكنون،  سالانه 9/8 درصد سطح زيركشت پسته افزايش يافته است .

 نمودار 4 : سطح زير كشت پسته در ايران  (1381-1373)

 

 همانگونه از نمودار مشخص است،  سرعت افزايش سطح زيركشت پسته در ايران با توجه به محدوديت منابع آب و خاك در حال كاهش است و در سال 1381 به 2/4 درصد رشد رسيده است.

 

جدول 4 : آمار سطح زيركشت پسته در استانهاي مختلف ايران در سال 1381

استان	سطح زير كشت
	نهال	بارور
سمنان	7200	5843
كرمان	58236	236813
يزد	-	20483
خراسان	11454	12722
قم	2230	452
قزوين	1399	2335
سيستان و بلوچستان	3273	1938
فارس	7618	7953
اصفهان	2709	1541
مركزي	5/3356	3307
جمع	97476	293386

 

 3/77% از سطح زيركشت بارور پسته مربوط به استان كرمان مي باشد كه بيشترين سطح زيركشت پسته را در بين استانهاي كشور به خود اختصاص داده است بعد از استانهاي يزد، خراسان، فارس، سمنان، مركزي، قزوين، سيستان و بلوچستان و قم قرار دارند (جدول 4 ) (نمودار 5).

 

 نمودار 5: توزيع سطح زير كشت بارور پسته استانها نسبت به كل كشور در سال 1381

 2- توليد و عملكرد:

ميزان توليد پسته ايران از سال 1998 تا سال 2003 در نمودار شش نشان داده شده است. همانگونه كه ملاحظه مي شود با توجه به سال آوري پسته ميزان توليدي پسته در سالهاي مختلف داراي نوسانات شديدي مي باشد. ميزان توليد پسته ايران در سال 2002 و 2003 به ترتيب 200 و 150 هزار تن برآورد شده است.

 

  

نمودار 6: ميزان توليد پسته ايران (2003-1998)

 

همچنين ميزان توليد و عملكرد استانهاي مختلف ايران در سال 1381 در جدول پنج آورده شده است.

 

جدول 5: آمار ميزان توليد و عملكرد در استانهاي  مختلف ايران از سال 1381

استان	توليد (تن )	عملكرد (كيلوگرم در هكتار)
سمنان	11686	2000
كرمان	182127	769
يزد	25000	1250
خراسان	15544	1222
قم	226	500
قزوين	5/1938	830
سيستان و بلوچستان	4/1419	8/732
فارس	6579	827
اصفهان	2209	1432
مركزي	3307	1000
جمع	250036

 

اطلاعات نشان مي دهد كه بيشترين پسته توليدي ايران مربوط به استان كرمان بوده و بعد از آن به ترتيب استانهاي يزد، خراسان، سيستان و بلوچستان. سمنان و فارس در رتبه هاي بعدي قرار دارند و استان كرمان 8/72% از پسته توليدي را به خود اختصاص داده است (نمودار 7).

  

نمودار 7: توزيع ميزان توليد پسته استانها نسبت به كل كشور در سال 1381

 

3- صادرات:

پسته يكي از اقلام مهم صادراتي محصولات كشاورزي مي باشد و حدود 69 درصد از صادرات محصولات كشاورزي را به خود اختصاص داده است (نمودار 8).

 

 

نمودار 8:  ميزان صادرات  پسته نسبت به ساير محصولات كشاورزي صادراتي در سال 1380

 

صادرات پسته ايران و آمريكا از سال 1992 تا 2003 در نمودار نه آورده شده است. بطوريكه ملاحظه مي شود ميزان صادرات پسته در سال 1381(03-2002) داراي افزايش 35 درصدي نسبت به سال 1380 بوده و به 150 هزار تن رسيده است كه در كل سالها بي نظير است. ميزان صادرات پسته ايران نسبت به صادرات پسته آمريكا، 75/3 برابر است ولي اگر درصد رشد صادرات پسته ايران و آمريكا را از سال 1992 تا 2003 با هم مقايسه كنيم متوجه مي شويم كه ميزان صادرات ايران داراي فراز و نشيب هاي زيادي بوده بطوريكه ميزان صادرات در سال 1992، 109 هزار تن بوده ولي در برخي از سالها به كمتر از اين مقدار رسيده است (در سالهاي 98-1997 و 2000-1999 به ترتيب به 81، 84 هزار تن رسيده است. بطور كلي ميزان صادرات پسته آمريكا در همان سالها 60 درصد رشد داشته است.

  

  نمودار 9 : صادرات پسته ايران و آمريكا (2003-1992)

 

با بررسي آمار مقايسه اي عملكرد بازار جهاني  پسته مشخص مي شود كه سهم ايران در بازارهاي اروپايي از 73 درصد مربوط به ده ماه اول سال 2001 ميلادي ، به 67 درصد در دوره مشابه سال 2002 تنزل كرده است . اين در حالي است كه صادرات پسته ايران به كشورهاي غير اروپايي افزايش محسوسي داشته است كل واردات اين كشورها از ايران حدود 26570 تن بوده كه نسبت به ارقام دوره مشابه سال قبل ، نزديك 15 درصد برتري دارد (جداول 2 و 3 )

افزايش صادرات  پسته ايران  به كشور هاي غير اروپايي از افزايش واردات هنگ كنگ ناشي مي شود كه در سال 2002 به حد نصاب 15938 تن رسيد كه 46 درصد از ارقام دوره مشابه سال 2001 بيشتر است . افزايش محدودي در صادرات مستقيم به چين از كاهشي به ميزان 69 درصد در دوره مورد بررسي برخوردار بود.

در سالهاي نه چندان دور بيش از 70% پسته صادراتي ايران به كشورهاي اروپايي صادر مي شده است كه در حال حاضر به كمتر از نصف ميزان پسته صادراتي رسيده است (نمودار 10).

 نمودار 10: ميزان صادرات  پسته به كشورهاي اروپايي نسبت به كل صادرات پسته ايران  (2003-1992)

 

بررسي ميزان صادرات پسته به اروپا را نشان مي دهد. بيش از 80 هزار تن از پسته توليدي ايران تا سال 97/1996 به كشورهاي اروپايي صادر شده است كه در سالهاي 98-1997 تاكنون به حدود 40 هزار تن (به نصف) تقليل يافته است.

نمودار يازده  صادرات پسته كشورهاي مختلف به كشورهاي اروپايي را نشان مي دهد. بطوريكه ملاحظه
مي شود تا سال 97-1996 بيش از 90 درصد واردات پسته كشورهاي اروپايي مربوط به ايران بوده است كه در اين سالها صادرات پسته آمريكا به كشورهاي اروپايي كمتر از 10 درصد بوده است. از سال 97-1996 به بعد به تدريج سهم ايران از بازارهاي اروپايي كاهش يافته و به 66% كل بازار اروپا رسيده است در حاليكه از همان سال به تدريج پسته آمريكا، بازار پسته ايران را به خود اختصاص داده و در سال 2003-2002، بيش از 30 درصد بازار اروپا را پسته آمريكا اشغال كرده است كه اگر اين روند ادامه يابد به تدريج ايران  بازارهاي اروپايي را از دست خواهد داد.

 

  نمودار 11:  سهم صادرات پسته كشور هاي توليد كننده پسته به كشور هاي اروپايي (2003-1992)

 

 كشور هاي عمده وارد كننده پسته آمريكا به ترتيب كشورهاي هنگ كنگ، بلژيك، آلمان، كانادا، فرانسه، ايتاليا، ژاپن، هلند، چين و مكزيك هستند. كشور هاي عمده وارد كننده پسته ايران به ترتيب چين، هنگ كنگ، آلمان، كانادا، تايوان، اسپانيا، ايتاليا، فرانسه مي باشند. ميزان صادرات پسته آمريكا به كشورهاي انگلستان، بلژيك، فرانسه پرتغال و دانمارك بيشتر از صادرات پسته ايران به اين كشورهاست (جداول 2 و 3).